Vitamine overzicht
Vitaminen zijn stoffen die in geringe hoeveelheden in de voeding voorkomen. Het zijn voedingscomponenten, die in tegenstelling tot de voedingsstoffen (koolhydraten, vetten en eiwitten) geen energie leveren, maar die wel essentieel zijn voor een goed verloop van de stofwisseling.
Er zijn twee groepen vitaminen te onderscheiden, de vetoplosbare en de wateroplosbare vitaminen. De meeste wateroplosbare vitaminen worden in vivo omgezet in coënzymen die met metabolische enzymen samenwerken om hun biochemische functies uit te voeren. Enkele vitaminen krijgen pas in het lichaam hun definitieve vorm, de vorm waarin zij daarvoor voorkomen noemt men pro-vitaminen.
De naam ‘vitamine’ is een woord dat gevormd is uit het Latijnse vita (wat leven betekent) en amine (een organisch chemische stikstofverbinding). Deze naam werd voor het eerst gebruikt in 1910. Een groot deel van de vitaminen is intussen chemisch onderzocht. Daarbij is gebleken, dat slechts één of enkele van de vitaminen werkelijk een amine is, terwijl alle andere tot andere chemische groepen behoren. De naam ‘vitamine’ is dus niet juist, maar is nu eenmaal zo ingeburgerd.
Hoewel vitaminen in alle levende organismen dezelfde rol vervullen, hebben hogere organismen (zoals de mens) hun vermogen om vitaminen te maken verloren.
Vitamine A
Vitamine A is onder andere nodig voor de opbouw van de huid en een goede werking van de ogen. Ook speelt deze vitamine een belangrijke rol bij de groei en weerstand tegen ziekten. Vitamine A komt voor in zuivelproducten, wortelen, vis en eidooier. Een langdurig tekort aan vitamine A kan nachtblindheid, een droge en schilferige huid, dof haar en zelfs blindheid veroorzaken. Een verkeerd gebruik van supplementen met vitamine A kan vergiftiging veroorzaken met symptomen als hoofdpijn, misselijkheid en duizeligheid, vermoeidheid en afwijkingen aan ogen, huid en skelet.
Vitamine B1
Vitamine B1 is onmisbaar voor de energievoorziening van het lichaam. Daarnaast zorgt vitamine B1 voor een goede werking van het zenuwstelsel. Vitamine B1 komt veel voor in brood en graanproducten, aardappelen, groente, vlees en vleeswaren, melk en melkproducten. Bij een tekort aan vitamine B1 kunnen psychische afwijkingen ontstaan, zoals depressie, concentratieproblemen en geheugenverlies, gevoelloosheid in de benen, hartklachten en spierverlamming. Als het lichaam te veel vitamine B1 binnenkrijgt, is dat geen probleem omdat het overschot wordt uitgeplast.
Vitamine B2
Vitamine B2 is onmisbaar voor de energievoorziening van het lichaam en is een belangrijke vitamine voor de stofwisseling. Vitamine B2 kan niet tegen licht. Melk moet daarom donker worden bewaard. Vitamine B2 zit vooral in melk en melkproducten, maar ook in vlees, vleeswaren, groente, fruit, brood en graanproducten. Een tekort aan vitamine B2 kan huidafwijkingen bij de mond, tong en de neus (ontstekingen) veroorzaken. Een overschot aan deze vitamine heeft geen schadelijke gevolgen voor het lichaam.
Vitamine B3 Nicotinezuur
Nicotinezuur werkt mee in de energievoorziening voor het lichaam. Het speelt een rol bij de aanmaak van vetzuren in het lichaam. Nicotinezuur zit vooral in vlees, vis, volkorengraanpro-ducten, groente en aardappelen. Het lichaam maakt zelf nicotinezuur uit een bestanddeel van eiwitten in de voeding. Een tekort aan nicotinezuur kan leiden tot pellagra, scheurbuik, diarree en dementie.
Vitamine B6
Vitamine B6 speelt een belangrijke rol in de stofwisseling. Vitamine B6 reguleert de werking van bepaalde hormonen in het lichaam en is een onmisbare stof bij de afweer, de groei, de bloedaanmaak en het zenuwstelsel. Vitamine B6 wordt geleverd door vlees, eieren, vis, brood en graanproducten, aardappelen, peulvruchten, groente, melk, melkproducten en kaas. Langdurig ernstige tekorten kunnen leiden tot bloedarmoede, zenuwaandoeningen en een verminderde weerstand. Bij langdurig dagelijks gebruik van hoog gedoseerde supplementen met vitamine B6 kunnen aandoeningen aan de zenuwen in de armen en benen ontstaan.
Vitamine B11 Foliumzuur
Het lichaam heeft foliumzuur nodig voor de groei en het instandhouden van het lichaam en de aanmaak van witte en rode bloedcellen. Foliumzuur speelt een belangrijke rol bij de vroege ontwikkeling van het ongeboren kind. Voldoende foliumzuur voorkomt mogelijke risicofactoren bij hart- en vaatziekten. Foliumzuur wordt geleverd door groente, fruit en brood- en graanproducten. Een ernstig tekort aan foliumzuur kan bloedarmoede, darmstoornissen, vermoeidheid en geboorteafwijkingen veroorzaken. Te weinig foliumzuur geeft mogelijk een hoger risico voor hart- en vaatziekten. Er zijn geen aanwijzingen voor schadelijke effecten bij hoge doseringen.
Vitamine B12
Vitamine B12 is nodig voor de aanmaak van rode bloedcellen en voor een goede werking van het zenuwstelsel. Vitamine B12 is voor de opname in het lichaam afhankelijk van een stof die in de maag wordt gemaakt. Vitamine B12 wordt uitsluitend geleverd door dierlijke producten zoals melk, melkproducten, vlees, vleeswaren, vis en eieren. Een tekort leidt uiteindelijk tot een vorm van bloedarmoede en neurologische gevolgen zoals tintelingen in de vingers, geheugenverlies, coördinatiestoornissen en spierzwakte in de benen. Er zijn geen aanwijzingen voor schadelijke effecten bij hoge doseringen.
Vitamine C
Vitamine C zorgt ervoor dat ijzer uit de voeding beter wordt opgenomen en speelt een belangrijke rol bij het instand houden van de weerstand. Daarnaast is vitamine C nodig voor de vorming van bindweefsel wat zorgt voor een goede wondgenezing. Vitamine C zit in fruit, verse bladgroente en aardappelen, met name in koolsoorten, citrusfruit, kiwi's, bessen, veenbessen, rozebottel en aardbeien. Bij een langdurig tekort kan een verminderde weerstand optreden en een vertraagde herstelperiode.
Vitamine D
Vitamine D is een van de weinige vitamines die het lichaam zelf kan maken. Het lichaam heeft vitamine D nodig voor stevige botten en tanden. Vitamine D is nodig om botontkalking zoveel mogelijk te beperken. Vitamine D haal je uit vis en levertraan en door wandelen in de zon.
Vitamine E
Vitamine E speelt een belangrijke rol als antioxidant, met name van onverzadigde vetzuren in de (bloed)cellen en in de celwand, de bloedbaan en de weefsels. Vitamine E speelt ook een rol bij de regulatie van de stofwisseling in de cel. Vitamine E wordt geleverd door zonnebloemolie, koudgeperste oliën, spruiten, spinazie, volkorenmeel, eieren, granen en noten.
Tekorten aan vitamine E zijn bij de mens zelden vastgesteld. Alleen bij zeer ernstige stoornissen in de opname van voedingsstoffen kan een vitamine E-tekort optreden. Er is nog nooit een schadelijk effect van grote hoeveelheden vitamine E aangetoond. Bij hoge doseringen van meer dan 500 milligram per dag kan vitamine E de bloedstolling beïnvloeden bij mensen met een vitamine
K-tekort en bij mensen die behandeld worden met bloedverdunners.